İş yerinde "KKD" kısaltmasını sık duyarsınız. KKD açılımı kişisel koruyucu donanım demektir. Bu yazıda KKD'nin ne olduğunu, hangi türlerinin bulunduğunu, nasıl seçilip takip edildiğini ve en sık yapılan hataları sade bir dille anlatıyoruz.

Kişisel koruyucu donanım (KKD) nedir?

KKD, çalışanın sağlık ve güvenliğini tehdit eden bir veya birden fazla riske karşı bizzat kullandığı, takdığı ya da taşıdığı her türlü araç, gereç ve giysidir. Baret, koruyucu gözlük, kulak tıkacı, eldiven ve iş ayakkabısı bilinen örneklerdir. Tek başına şık bir ekipman olması yetmez; donanımın karşılaşılan tehlikeye uygun olması gerekir.

KKD hangi durumlarda kullanılır? Önce kaynağında önlem

KKD, risk kontrolünde son basamaktır. Önce tehlikenin ortadan kaldırılması, olmuyorsa daha az tehlikeli olanla değiştirilmesi, ardından mühendislik önlemleri (havalandırma, makine koruyucuları, ses yalıtımı) ve organizasyonel önlemler (çalışma süresini kısaltma, vardiya düzeni, uyarı levhaları) düşünülür. Bu önlemlerle risk yeterince azalmıyorsa KKD devreye girer.

Gürültü kaynağı yalıtılamıyorsa kulak koruyucusu
Toz veya buhar havalandırmayla yeterince azaltılamıyorsa solunum koruyucusu
Yüksekte çalışmada toplu korkuluk kurulamıyorsa düşmeyi durdurucu donanım

KKD türleri: baş, göz ve yüz, kulak, solunum, el, ayak, vücut ve düşme koruması

Koruma grubu	Örnek donanım	Tipik risk
Baş	Baret, koruyucu kep	Düşen veya çarpan cisimler
Göz ve yüz	Gözlük, siperlik, kaynak maskesi	Kıymık, kimyasal sıçrama, ışın
Kulak	Kulaklık, kulak tıkacı	Yüksek gürültü
Solunum	Toz maskesi, yarım yüz maske, filtre	Toz, gaz, buhar
El	Kesilmeye, kimyasala veya ısıya dayanıklı eldiven	Kesik, yanık, cilt teması
Ayak	Çelik burunlu ayakkabı, bot	Ezilme, delinme, kayma
Vücut	Tulum, önlük, reflektörlü yelek	Kimyasal, sıcak, görünürlük
Düşme	Emniyet kemeri, yaşam hattı, bağlantı halatı	Yüksekten düşme

Risk değerlendirmesinden KKD seçimine

KKD seçimi tahminle değil, risk değerlendirmesi çıktısıyla yapılır. Önce görev bazında tehlikeler listelenir: Ne zaman, ne kadar süreyle, hangi şiddette maruziyet var? Ardından bu riske karşı gereken koruma düzeyi belirlenir. Örneğin yalnızca toz çıkan bir işte basit bir maske yeterli olabilirken, organik çözücü buharı olan bir ortamda uygun filtreli maske gerekir. Ortam ölçüm sonuçları da seçimi yönlendirir; gürültü düzeyi bilinmeden doğru kulak koruyucusu seçilemez.

Doğru seçim: standart uygunluğu, işaretleme, beden ve birlikte kullanım

Standart uygunluğu: Ürün üzerinde uygunluk işareti bulunmalı, üretici kullanım talimatı ürünle birlikte verilmelidir.
İşaretleme: Koruma sınıfını ve kullanım amacını gösteren işaretlere bakılmalıdır. Hangi tehlikeye uygun olduğu ürün üzerinden okunabilmelidir.
Beden ve konfor: Çalışana uymayan eldiven kavramayı bozar, geniş maske sızdırır. Mümkünse çalışanlara deneme imkânı verilmelidir.
Birlikte kullanım: Gözlük ve maske, baret ve kulaklık gibi donanımlar aynı anda takıldığında birbirinin korumasını bozabilir. Seçim tek tek değil, takım olarak değerlendirilmelidir.

Teslim, eğitim ve kullanım takibi

KKD çalışana ihtiyacı olduğunda, çalışana özel ve işveren tarafından karşılanarak verilir. Teslim sırasında zimmet kaydı tutulur; hangi donanımın kime, ne zaman verildiği yazılıdır. Teslimle birlikte çalışana nasıl takılacağı, hangi durumda kullanılacağı, sınırlarının neler olduğu ve hasarlı donanımın nasıl bildirileceği anlatılmalıdır. Uygulamalı gösterim, özellikle solunum koruyucuları ve emniyet kemerlerinde çok önemlidir. Sahada düzenli gözlem yapılmalı, kullanmayan ya da yanlış kullanan çalışanın nedeni sorulmalıdır; çoğu zaman sorun donanımın rahatsız etmesidir.

Bakım, saklama ve yenileme

Her donanımın üretici talimatına göre temizliği, kontrolü ve saklama koşulu vardır. Genel ilkeler şunlardır:

Kullanımdan önce gözle kontrol yapılır; çatlak, aşınma, yırtık veya gevşeme varsa donanım kullanılmaz.
Gözlük, maske ve eldiven temiz, kuru ve doğrudan güneş ışığı almayan bir yerde saklanır.
Filtreler ve tek kullanımlık ürünler üretici bilgisine ve maruziyete göre değiştirilir.
Darbe almış baret ya da düşmeyi tutmuş emniyet kemeri, görünür hasar olmasa bile kullanımdan kaldırılır.

İşveren ve çalışanın sorumlulukları

İşveren, ihtiyaç duyulan KKD'yi uygun nitelikte sağlamak, çalışanı bilgilendirmek, eğitmek ve kullanımını denetlemekle yükümlüdür. Çalışan ise verilen donanımı talimata uygun kullanmak, özenle korumak, kusur veya eksikliği amirine bildirmek ve kendi isteğiyle değiştirmemekle sorumludur. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi, seçim ve sağlık yönünden işverene rehberlik eder.

Sık yapılan hatalar

Kaynağında önlem almadan doğrudan KKD'ye başvurmak
Risk değerlendirmesi yapmadan toplu ve genel ürün satın almak
Yalnızca fiyata bakarak, uygunluk işareti taşımayan ürün seçmek
Beden ve konforu dikkate almamak
Eğitim vermeden donanımı teslim etmek
Hasarlı veya süresi geçmiş donanımı kullanmaya devam etmek
Donanımı kimin kullandığını ve ne zaman yenilendiğini kayıt altına almamak
Farklı KKD'lerin birlikte kullanımını denememek

Gözek OSGB bu konuda nasıl destek olur?

2013'ten bu yana faaliyet gösteren Gözek OSGB, bugün 800'ün üzerinde aktif firmaya İSG hizmeti veriyor. İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı, ortam ölçümü ve eğitim aynı sözleşme içinde yürütüldüğü için KKD ihtiyacı risk değerlendirmesi ve ölçüm sonuçlarıyla birlikte ele alınabilir.

Akredite laboratuvarla yapılan ortam ölçümleri doğru koruma düzeyini belirlemeye yardımcı olur; online İSG eğitim platformu ise KKD kullanım eğitimlerinin kayıtlı yürütülmesini kolaylaştırır. İstanbul Esenler (Tekstilkent) ve İzmir Konak ofislerimizden bize ulaşabilirsiniz.

Kkd Açılımı Nedir