Kaç Çalışandan İtibaren İş Güvenliği Uzmanı Zorunlu?

Türkiye'de iş güvenliği uzmanı görevlendirmek için belirli bir çalışan sayısına ulaşmak gerekmez. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında, en az bir çalışanı olan her işyeri tehlike sınıfına uygun belgeye sahip bir iş güvenliği uzmanı görevlendirmekle yükümlüdür. Çalışan sayısı ve tehlike sınıfı ise uzmanın işyerinde geçireceği süreyi belirler.

İş güvenliği uzmanı ne yapar?

İş güvenliği uzmanı, işyerindeki tehlikeleri belirleyen, riskleri azaltmak için işverene tavsiyede bulunan ve çalışanların güvenli ortamda çalışmasını izleyen belgeli teknik görevlidir. Uzman karar verici değil, danışmandır; kararları ve sorumluluğu işveren taşır, uzman ise yazılı öneri ve kayıtlarla süreci yönlendirir.

Görev dağılımı kabaca şöyledir:

• İşyerindeki tehlike kaynaklarını tespit etmek
• Risk değerlendirmesinin hazırlanmasına rehberlik etmek
• Kişisel koruyucu donanımın uygunluğunu izlemek
• Kaza ve ramak kala olaylarının kayıtlarını incelemek
• İşveren ve çalışan temsilcileriyle kurullarda birlikte çalışmak

Uzmanın sınıfı da önemlidir. Belge sınıfları, görev yapabileceği tehlike sınıflarını belirler: az tehlikeli işyerlerinde en alt sınıf belge yeterli olabilirken, çok tehlikeli işyerlerinde en üst sınıf belge gerekir. Az tehlikeli sınıftaki ve çalışan sayısı mevzuatın belirlediği sınırın altındaki küçük işyerlerinde işveren, gerekli eğitimi alarak bu görevi kendisi de üstlenebilir.

Risk değerlendirmesi ve acil durum planı

Risk değerlendirmesi, işyerindeki tehlikelerin belirlenip olasılık ve şiddetine göre sıralandığı ve önlemlere bağlandığı yazılı çalışmadır. Her işyeri için ayrı hazırlanır ve iş süreçleri, makineler veya kullanılan kimyasallar değiştiğinde güncellenir.

Süreç genellikle şu adımlarla ilerler:

1. Çalışma alanları ve görevler listelenir.
2. Her alandaki tehlikeler tanımlanır; örneğin kayma, düşme, gürültü, elektrik, kimyasal maruziyet.
3. Olasılık ve şiddete göre risk puanlanır.
4. Önlemler belirlenir, sorumlu ve termin atanır.
5. Önlemler uygulandıktan sonra kalan risk yeniden değerlendirilir.

Acil durum planı ise yangın, deprem, patlama, kimyasal döküntü gibi olaylarda kimin ne yapacağını önceden tanımlar. İyi bir planda tahliye yolları, toplanma alanı, ekip görevleri, iletişim zinciri ve tatbikat takvimi bulunur. Plan kâğıtta kalmamalı; ekipler gerçekten tatbikatla denenmelidir.

Saha denetimleri ve düzeltici faaliyetler

Saha denetimi, risk değerlendirmesindeki önlemlerin sahada gerçekten uygulanıp uygulanmadığını yerinde kontrol etme işlemidir. Uzman işyerini gezer, gözlem yapar, çalışanlarla konuşur ve bulguları kayıt altına alır.

Tipik denetim konuları şunlardır:

• Yangın söndürücülerin ve acil çıkışların durumu
• Makine koruyucuları ve elektrik panoları
• Depolama düzeni, istifleme ve yürüyüş yolları
• Kişisel koruyucu donanımın kullanımı
• İşaretleme ve uyarı levhaları

Tespit edilen her uygunsuzluk için düzeltici faaliyet planlanır: sorun tanımlanır, sorumlu belirlenir, bitiş tarihi konur ve tamamlandığında doğrulanır. En sık görülen hata, bulguların listelenip takip edilmemesidir. Aynı uygunluk dışı durumun denetimden denetime tekrar etmesi, sürecin çalışmadığını gösterir.

Çalışan eğitimleri

İş sağlığı ve güvenliği eğitimi, çalışanların işlerindeki tehlikeleri tanımasını ve kendilerini korumak için doğru davranışı öğrenmesini sağlayan zorunlu bir uygulamadır. Eğitim işe başlamadan önce verilir; ayrıca belirli aralıklarla ve işyerinde değişiklik olduğunda tekrarlanır.

Etkili bir eğitim programında şunlar yer alır:

• Genel İSG bilgileri ve çalışan hakları ile yükümlülükleri
• İşe ve bölüme özgü riskler ve alınacak önlemler
• Kişisel koruyucu donanımın doğru kullanımı
• Acil durumda yapılacaklar ve ilk yardım farkındalığı
• Kaza ve ramak kala bildirim yöntemi

Eğitimler yüz yüze ya da uzaktan verilebilir; önemli olan içeriğin işyerinin gerçek risklerine uygun olması, katılımın kayıt altına alınması ve çalışanın öğrendiğini sahada uygulayabilmesidir. Yalnızca imza toplamak amacıyla yapılan eğitimler gerçek bir koruma sağlamaz.

Gözek OSGB bu konuda nasıl destek olur?

2013'ten bu yana faaliyet gösteren Gözek OSGB, bugün 800'ün üzerinde aktif firmaya İSG hizmeti veriyor. İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı, ortam ölçümü ve eğitim hizmetleri tek sözleşme içinde sunulur; ölçümler akredite laboratuvarla yapılır.

Raporlar online raporlama portalı üzerinden izlenebilir, çalışan eğitimleri online İSG eğitim platformuyla verilebilir. İstanbul ve İzmir'de mobil sağlık taraması da yapılmaktadır. Işyerinizin ihtiyacını birlikte değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.