Risk Değerlendirmesi

İşverenler, işyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi ve bertaraf edilmesi için risk değerlendirmesi yapmak durumundadır.

Risk değerlendirmesi: tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörler ile tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılmasıdır. Sahada buna kısaca risk analizi de denir; kastedilen aynı yasal çalışmadır.

29.12.2012 tarihli İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği bu dosyanın çerçevesini çizer. Gözek OSGB uzmanı hazırlığı ve güncellemeyi işverenle birlikte yürütür; onay ve tedbirlerin uygulanması işyerinde kalır.

Risk değerlendirmesi nedir?

Risk değerlendirmesi, işyerinde çalışanları etkileyebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerden doğabilecek risklerin analiz edilmesi ve kontrol önlemlerinin planlanması sürecidir. Amaç, bir kaza veya meslek hastalığı yaşanmadan önce olası sorunları görmek ve önlem almaktır. Bu nedenle risk değerlendirmesi, iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarının başlangıç noktasıdır.

İki temel kavramı ayırmak gerekir:

• Tehlike: Zarar verme potansiyeli taşıyan kaynak veya durum. Örneğin kayganlaşmış bir zemin, korumasız bir makine ya da yüksek ses düzeyi.
• Risk: Tehlikenin zarara dönüşme olasılığı ile bu zararın şiddetinin birlikte değerlendirilmesi.

Risk değerlendirmesi yalnızca bir belge hazırlama işi değildir. Doğru yapıldığında iş akışını, ekipman düzenini, eğitim ihtiyaçlarını ve acil durum hazırlığını görünür kılar. İşveren için yatırım önceliklerini belirlemeye, çalışan için ise daha güvenli bir ortamda çalışmaya yardımcı olur.

Risk değerlendirmesi ekibi ve süreç

İlgili mevzuat, risk değerlendirmesinin tek bir kişinin değil bir ekibin çalışması olarak yürütülmesini bekler. Ekipte genellikle şu kişiler yer alır:

• İşveren veya işveren vekili
• İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi
• Çalışan temsilcileri
• Destek elemanları (varsa)
• İşyerindeki bölüm ve birim sorumluları, süreci iyi bilen çalışanlar

Ekibin içinde sahayı bilen çalışanların bulunması önemlidir. Çünkü günlük işi yapan kişi, kâğıt üzerinde görünmeyen riskleri çoğu zaman en önce fark eder.

Sürecin genel adımları

1. Hazırlık: Ekip belirlenir, işyeri bölümlere ayrılır, mevcut kayıtlar (kaza, ramak kala, sağlık gözetimi sonuçları) toplanır.
2. Tehlikelerin belirlenmesi: Saha gezisi, çalışan görüşmeleri ve iş akışı incelemesiyle tehlikeler listelenir.
3. Risk analizi ve derecelendirme: Olasılık ve şiddet esas alınarak Fine-Kinney ya da L tipi matris gibi yöntemlerle risk seviyesi belirlenir.
4. Kontrol önlemlerinin belirlenmesi: Önceliği yüksek riskler için önlemler, sorumlular ve termin tarihleri planlanır.
5. Uygulama ve izleme: Önlemler hayata geçirilir, etkisi kontrol edilir.
6. Belgeleme ve yenileme: Sonuçlar raporlanır; belirli durumlarda çalışma güncellenir.

Değerlendirme ne zaman yenilenir?

Yenileme süresi işyerinin tehlike sınıfına göre ilgili mevzuatta belirlenmiştir. Bunun dışında yeni bir makine veya kimyasal kullanımı, üretim sürecinde ya da bina düzeninde değişiklik, iş kazası veya meslek hastalığı, ölçüm sonuçlarında beklenmeyen bulgular ve mevzuat değişikliği gibi durumlar da çalışmanın güncellenmesini gerektirir.

Tehlikelerin belirlenmesi ve önlemler

Tehlikeleri sistemli biçimde bulmak için işyeri bölümlere ve iş adımlarına ayrılır. Her bölüm için şu başlıklar gözden geçirilir:

• Fiziksel tehlikeler: Gürültü, titreşim, aydınlatma, sıcaklık, düşme ve çarpma
• Kimyasal tehlikeler: Toz, buhar, gaz, temizlik ve üretim kimyasalları
• Biyolojik tehlikeler: Mikroorganizmalar, atıklar, bulaşıcı etkenler
• Ergonomik tehlikeler: Elle taşıma, uzun süreli ayakta kalma, tekrarlayan hareketler, ekran başı çalışma
• Psikososyal tehlikeler: İş yükü, vardiya düzeni, baskı ve iletişim sorunları
• Mekanik ve elektriksel tehlikeler: Korumasız dönen parçalar, hasarlı kablolar, bakım sırasında enerjinin kesilmemesi

Tehlikeler belirlendikten sonra önlemler, kontrol hiyerarşisine göre seçilir:

1. Tehlikenin tamamen ortadan kaldırılması
2. Daha az tehlikeli bir yöntem veya maddeyle değiştirme
3. Mühendislik önlemleri (koruyucu, havalandırma, ses yalıtımı)
4. İdari önlemler (iş talimatı, eğitim, vardiya düzeni, işaretleme)
5. Kişisel koruyucu donanım

Kişisel koruyucu donanım listenin sonunda yer alır, çünkü tehlikeyi kaynağında azaltmaz; yalnızca çalışanı korur. Sık yapılan hata, ilk adımları düşünmeden doğrudan donanım dağıtmaktır.

Sık yapılan hatalar

• Risk değerlendirmesini şablon bir belge olarak kopyalamak ve işyerine özgü koşulları yazmamak
• Çalışan görüşü almadan yalnızca masa başında hazırlamak
• Önlemler için sorumlu ve termin belirlememek
• Uygulanan önlemlerin etkisini kontrol etmemek
• İşyerinde değişiklik olduğu hâlde çalışmayı güncellememek
• Geçici, vardiyalı veya taşeron çalışanların işlerini kapsam dışı bırakmak

Ortam ölçümleri (gürültü, aydınlatma, toz, kimyasal maruziyet gibi) risk analizine somut veri sağlar. Bu veriler, risklerin tahmine değil ölçüme dayanarak derecelendirilmesine yardımcı olur.

Acil durum planı ile ilişkisi

Risk değerlendirmesi ile acil durum planı birbirini tamamlar. Değerlendirme sırasında yangın, patlama, kimyasal dökülme, deprem, sel ya da elektrik kesintisi gibi olaylar ihtimal dahilinde görülüyorsa, bunlara karşı hazırlık acil durum planıyla somutlaştırılır.

Bu iki çalışma arasındaki bağlantı şöyle kurulur:

• Risk değerlendirmesi, hangi acil durumların işyeri için gerçekçi olduğunu gösterir.
• Acil durum planı; tahliye yollarını, toplanma alanını, ekiplerin görevlerini ve iletişim zincirini tanımlar.
• Tatbikatlarda ortaya çıkan eksikler, risk değerlendirmesinin güncellenmesine girdi olur.
• Acil durum ekipmanlarının (yangın söndürücü, ilk yardım malzemesi, alarm sistemi) bakım durumu, değerlendirmede kontrol edilecek konular arasındadır.

Plan hazırlanırken çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitilmesi de gerekir. Plan yalnızca dosyada duruyorsa işe yaramaz; çalışanlar kendi görevlerini ve en yakın çıkışı bilmelidir.

Risk değerlendirmesi hizmetimiz

Gözek OSGB, 2013'ten beri işyerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmeti veriyor ve bugüne kadar 800'den fazla firmayla çalıştı. Risk değerlendirmesini, yukarıda anlatılan ekip yaklaşımıyla; saha incelemesi, çalışan görüşleri ve gerektiğinde ortam ölçümü verileriyle yürütüyoruz. Ortam ölçümlerini akredite laboratuvarla yapıyoruz. İstanbul Esenler (Tekstilkent) ve İzmir Konak ofislerimizden hizmet veriyoruz.

Hekim, uzman, ölçüm ve eğitim tek sözleşmede

İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı, ölçüm ve eğitim hizmetlerini tek sözleşme kapsamında sunuyoruz. Böylece risk değerlendirmesinde çıkan bulgular sağlık gözetimi, ölçüm ve eğitim planlarına aynı çatı altında yansıtılabilir.

Online raporlama portalı ve eğitim platformu

Hazırlanan raporlara online raporlama portalı üzerinden ulaşabilirsiniz. Çalışanların İSG eğitimleri için online İSG eğitim platformumuz da bulunuyor. Böylece belgeler ve eğitim kayıtları düzenli biçimde izlenebilir.